Nervni ili živčani sistem

nervni-sistemOvo je organski sistem čovječijeg tijela koji uspostavlja vezu sa vanjskim svijetom i sredinom u kojoj živimo. Nepre­stano nas obavještava o promjenama koje su važne za rad i život organizma.

Ovaj sistem sačinjavaju:

  • centralni nervni sistem sa perifernim živcima
  • somatski (autonomni) nervni sistem
  • osjetila (čula).

Osnovu grade nervnog sistema čini nervna ćelija i njeni produžeci. One grade jednu od osnova nervnog sistema takoz­vanu sivu masu a za razliku od pomenute takozvane bijela masa ne sadrži ni jednu ćeliju već je izgrađena od nervnih vlakana.

CENTRALNI NERVNI SISTEM

Dio centralnog nervnog sistema koji se nalazi u kičmenom kanalu zovemo kičmena moždina, a dio smješten u lobanji zovemo mozak. Kičmena moždina je nalik na uže debelo od 8-10 mm koji ne prolazi čitavom dužinom kičmenog kanala. Dužina joj je različita a u prosjeku iznosi od 40-45 cm. U poredenju sa mozgom u kičmenoj moždini siva masa je u sred­ini a bijela spolja. Iz prednjih rogova sive mase polaze motorni živci (pokreti) a iz stražnjih rogova senzibilni (osjet).

Jajolikim zadebljanjem senzibilnog živca dolazi do spa­janja u spinalni (moždinski) živac, gdje dolazi do napuštanja kičmenog kanala. Nakon toga spinalni živac se dijeli na pred­nju i zadnju granu. Ukupno ima 31 par ovih živaca koji se međusobno prepliću i prave živčane spletove. Mozak se u cjelini nalazi u lobanji i sastoji se od velikog i malog mozga i moždanog stabla. Veliki se mozak sastoji od dvije hemisfere – desne i lijeve. Moždanom stablu pripadaju medumozak, sred­nji mozak, most i produžena moždina. Kičmeni kanal i lobanjska duplja međusobno komuniciraju pomoću velikog potiljačnog otvora. Mozak i kičmenu moždinu štite tri ovo­jnice. Vanjska je od čvrstog vezivnog tkiva, unutarnja je mehka ovojnica u kojoj se nalazi mnogo žila za ishranu centralnog nervnog sistema (CNS), a treća je nježna kao paučina. Prostori između ovojnica, mozga i kičmene moždine ispunjeni su manje više bistrom tekućinom (likvor) čiji je zadatak da živce štiti od udaraca i da sakuplja otpadne tvari koje nastaju pri izmjeni u živčanim ćelijama.

Među živcima možemo razlikovati sive koje su bez jezgre i bijele sa jezgrom. Bijeli su valjkasti i u promjeru od 0,002-0,02 mm a dužine do jedan metar.

AUTONOMNI (SAMOSTALNI) NERVNI SISTEM

To je dio nervnog sistema koji upravlja onim funkcijama ljudskog organizma koje su od važnosti za život i ne odvijaju se pod uticajem naše volje. Sastoji se od dva dijela:

  • simpatički
  • parasimpatički.

Simaptički nervni sistem (simpatikus) povećava krvni priti­sak, ubrzava rad srca, povećava izmjenu tvari u organizmu, povećava nivo šećera u krvi, Širi zjenice i koči rad utrobnih or­gana.

Parasimpatikus (parasimpatički nervni sistem) širi krvne sudove, snižava krvni pritisak, usporava rad srca, pospješuje rad utrobnih organa i usporava izmjenu tvari u organizmu. Simpatikus biva podražen adrenalinom kojeg proizvodi nad­bubrežna žlijezda a parasimpatikus acetil-holinom.

Posted in: Ljudski organizam

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.